Женева конвенциясы қарулы қақтығыстар құрбандарын қорғаудың негізгі принциптері
Женева конвенциясы 1949 жылы жасалған, қарулы қақтығыстар құрбандарын қорғау ережелері мен принциптерін белгілейтін халықаралық шарт болып табылады.
Конвенцияның негізгі принциптері
- Қорғалмаған объектілерге шабуыл жасауға тыйым салу
- Халықты мәжбүрлеп қоныстандыруға тыйым салу
- Мәжбүрлі еңбекке тыйым салу
- Тұтқындарды азаптауға және қатыгездік көрсетуге тыйым салу
- Жаралылар мен науқастарға адамгершілікпен қарау
- Медициналық персоналдың және денсаулық сақтау мекемелерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету
- Халықты қалқан ретінде пайдалануға тыйым салу
- Химиялық және биологиялық қаруды қолдануға тыйым салу
Азаматтарды қорғау
Конвенция сонымен қатар қарулы қақтығыстар кезінде бейбіт тұрғындарды қорғау ережелерін белгілейді, соның ішінде:
Қарулы жанжал заңы подкаст | Гаага және Женева конвенциялары | Заңдастырылған соғыс
- Ауруханалар, мектептер және үйлер сияқты бейбіт нысандарға шабуыл жасауға тыйым салу
- Бейбіт тұрғындарды өлтіруге тыйым салу
- Азаматтарды кепілге алуға тыйым салу
- Соғыс аймағындағы бейбіт тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету
Соғыс ережелері туралы қысқаша
Конвенцияның маңыздылығы
Женева конвенциясы соғыс қимылдарын жүргізу және қарулы қақтығыстар құрбандарын қорғау ережелерін белгілейтін негізгі халықаралық құжаттардың бірі болып табылады. Ол әскери қылмыстарды қарастыратын ұлттық заңдар мен халықаралық соттардың негізі ретінде пайдаланылады.
Конвенцияның қолданылуы
Женева конвенциясы халықаралық қарулы қақтығыстарға, яғни екі немесе одан да көп мемлекеттер арасындағы қақтығыстарға, сондай-ақ бір мемлекеттің аумағында болып жатқан және үкімет әскерлері мен оппозициялық күштер немесе топтар арасындағы соғыс қимылдарын қамтитын ішкі қарулы қақтығыстарға қолданылады.
Осы конвенция бұзылған жағдайда кінәлі тарап жауапты болады. Халықаралық соттар мен трибуналдар, мысалы, Халықаралық қылмыстық сот, егер олар Женева конвенциясының бұзылуына негізделген болса, әскери қылмыстар бойынша айыптарды қарай алады.
Қосымша хаттамалар
Конвенцияның өзіне қосымша төрт қосымша хаттама қабылданды:
- Қосымша I хаттама (1977 ж.) – халықаралық қарулы қақтығыстардың құрбандарын қорғауға қатысты
- Қосымша II хаттама (1977 ж.) – ішкі қарулы қақтығыстардың құрбандарын қорғауға қатысты
- Қосымша III хаттама (2005 ж.) – Женева конвенциясына жаңа қатысушыларды қабылдаудың қосымша шарттарын белгілейді
- Қосымша IV хаттама (2010 ж.) – қарулы қақтығыстар кезінде зымырандық қаруды қолдану кезінде бейбіт тұрғындарды қорғау мәселелерін қарастырады.
Адам құқықтарын қорғау
Сондай-ақ Женева конвенциясы адам құқықтарын қорғауды, соның ішінде азаптауға, қатыгездік көрсетуге және негізсіз ұстауға тыйым салуды көздейді. Бұл құқықтар 1948 жылы қабылданған Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясымен бекітіліп, кеңейтілді.
Қорытынды
Женева конвенциясы соғыс қимылдарын жүргізу және қарулы қақтығыстар құрбандарын қорғау ережелерін белгілейтін негізгі халықаралық құжаттардың бірі болып табылады. Оның қағидалары мен ережелері соғыс қимылдары кезінде адамгершілік пен өркениетті мінез-құлықты қамтамасыз ету және адам құқықтарын қорғау үшін қажет. Бұл қарулы қақтығыстар кезінде барлық мемлекеттер мен ұйымдар сақтауы тиіс маңызды құжат.